Πορτογαλία: Σχέδιο νόμου για τα πνευματικά δικαιώματα θέτει εκτός νόμου τις άδειες Creative Commons; 7


JailΘυμάστε που πριν λίγες μέρες έλεγα ότι μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρων ότι οι Πορτογάλοι εν μέσω κρίσης, μνημονίου κτλ κτλ επέλεξαν να υιοθετήσουν ανοιχτά πρότυπα στις δημόσιες υπηρεσίες τους; Λοιπόν κάτι πάει να χαλάσει την σούπα εδώ!

Βλέπετε πρόσφατα όπως στην Πορτογαλία άρχισε μια άλλη συζήτηση σχετικά με την νομοθεσία περί πνευματικών και συγγενικών δικαιωμάτων. Θα μου πείτε no news senior Λευτέρη καθώς πολλά κράτη σε όλο το κόσμο κάνουν τέτοιου είδους συζητήσεις. Ναι δεν διαφωνώ άλλωστε από ότι άκουγα  σε μέτρα που εξήγγειλε ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας την Τετάρτη 4 Μαΐου 2011 είχε συμπεριλάβει και επανεξέταση του νόμου περί πνευματικών δικαιωμάτων. Δεν είναι όμως τόσο απλά τα πράγματα.

Βλέπετε το νέο σχέδιο νόμου, που ετοιμάζει ο Υπουργός Πολιτισμού της Πορτογαλίας ουσιαστικά θέτει εκτός νόμου τις άδειες Creative Commons. Ποιο συγκεκριμένα ακόμη και αν το πολιτικό κόμμα που υποστηρίζει τον εν λόγω υπουργό χάσει στις επικείμενες εκλογές θα υποβάλλει το σχέδιο νόμου για ψήφιση ακόμη και ως κόμμα μειοψηφίας. Τα επίμαχα άρθρα που ο Marcos Daniel Marado Torres είχε την καλοσύνη να μεταφράσει στα Αγγλικά ώστε να πάρουμε χαμπάρι και εμείς οι μη-Πορτογαλόφωνοι είναι τα ακόλουθα (σε -όπως συνήθως- πολύ ελεύθερη μετάφραση) είναι αρκετά ενδιαφέροντα:

  • Άρθρο 3, παράγραφος 1: Οι δημιουργοί έχουν το δικαίωμα στην λήψη ανταποδοτικής αμοιβής για την αναπαραγωγή των κειμένων τους σε χαρτί ή παρόμοιο μέσο πχ μικροφίλμ, φωτοαντίγραφο, ψηφιοποιήση ή άλλο αντίστοιχο μέσο […]
  • Άρθρο 5, (αναφαίρετο και αναντίρρητο): Η ανταποδοτική αμοιβή των συγγραφέων, καλλιτεχνών και μεταφραστών είναι αναφαίρετη και αναντίρρητη, και ακυρώνει κάθε άλλη υπογεγραμμένη συμφωνία.

Πρώτον, δεν χρειάζεται πανικός. Ακόμη ΔΕΝ είναι νόμος του Πορτογαλικού κράτους και σίγουρα απέχει πολύ από το να γίνει νόμος του δικού μας κράτους. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί το εν λόγω προσχέδιο να είναι απλά πολύ πολύ πολύ κακογραμμένο. Όμως υπάρχουν και άλλα σημεία στην ιστορία που οφείλουμε να δούμε.

Στην συζήτηση στο blog του Marcos Daniel υπάρχει ένα σχόλιο του ίδιου του αρθρογράφου που αναφέρει ότι ο Σύλλογος Πορτογάλων Συγγραφέων (καλά μπορεί να μην το μεταφράζω και πολύ καλά το original είναι Sociedade Portuguesa de Autores) που στην πραγματικότητα εκπροσωπεί όχι μόνο τους συγγραφείς αλλά και τους  συνθέτες είναι υπέρ αυτής την πολιτικής, ποιο συγκεκριμένα o Marcos Daniel λέει ο πρόεδρος του συλλόγου έχει αναφερθεί στην υπόθεση του Τολστόι. Αν έχετε δει την (εξαιρετική κατά την γνώμη μου αλλά δεν είμαι και κριτικός κινηματογράφου) ταινία The Last Station o Τολστόι ίσως θυμάστε την ιστορία σχετικά με την αποποίηση των πνευματικών δικαιωμάτων που ο Τολστόι είχε στα έργα του (αν και κάποιοι μπορεί να πουν ότι η ταινία ήταν λίγο biased αλλά από την άλλη πια βιογραφική περιγραφή δεν είναι;) και την ακριβώς αντίθετη επιθυμία της οικογένεια του. Μια ανάλογη περίπτωση (σύμφωνα πάντα με τον Marcos Daniel) είχε λάβει χώρα και πρόσφατα στην Πορτογαλία σύμφωνα με την οποία ο συγγραφέας στην διαθήκη του ήρε τα πνευματικά του δικαιώματα αλλά η οικογένεια του και ο Σύκλλογος Πορτογάλων Συγγραφέων είχαν διαφορετική άποψη και σύμφωνα με το σχόλιο παρόμοιες απόψεις έχει και ο Σύλλογος.

Η συζήτηση για το αν τα συμφέροντα των δημιουργών πλήττονται από τις άδειες creative commons είναι υπαρκτή αλλά κατά την γνώμη μου είναι αβάσιμη.

Προσωπικά, έχω αποφασίσει ότι τα κείμενα μου έχω δικαίωμα να τα κάνω ότι θέλω. Μα οτιδήποτε θέλω. Νομίζω ότι είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάποιου που έχει γράψει κάτι (ακόμη και εγώ που γράφω δύο τρεις ασύντακτες προτάσεις χωρίς την ευχέρεια του λόγου που έχουν άλλοι) να παρέχει τα κείμενα του με τους όρους που επιθυμεί και από αυτό το βήμα πιστεύω ότι τα creative commons είναι η πλέον κατάλληλη άδεια για αυτά. Ελπίζω με την ευκαιρία της επανεξέτασης των πνευματικών δικαιωμάτων στην Ελλάδα όχι μόνο να μην δούμε αντίστοιχες τάσεις αλλά και μια σαφή προστασία των creative commons αλλά και γενικότερα της ανοιχτής κουλτούρας όπως του ελεύθερου λογισμικού.

Για να δούμε.


About Eleftherios Kosmas

Technologist in the University of Athens, open source enthusiast, member of the local hackerspace, vice chairperson of the Libre Space Foundation,

Σχολιάστε

7 thoughts on “Πορτογαλία: Σχέδιο νόμου για τα πνευματικά δικαιώματα θέτει εκτός νόμου τις άδειες Creative Commons;

  • AndreasHW

    Ευχαριστω για την ενημερωση. Να δουμε τι αποφασεις θα παρουν στην Ελλαδα και πότε?

  • cortlinux

    Μια ζωή οι γραφειοκράτες θα μετρούν τα κουκιά μήπως και χάσουν κάνα κόμμα. Τελικά κι από γραφειοκρατία κι ο καπιταλισμός καλά κρατεί. Είπες και, το χω κατοχυρώσει ρε εγώ το και κι όποιος χρησιμοποιεί το και θα πληρώνει φόρο. Και η πλάκα είναι ότι το βρίσκουν και φυσιολογικό.

  • geraki

    Το ζήτημα της εφαρμογής των αδειών Creative Commons στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης ήταν ανέκαθεν γκρίζο.

    Η νομοθεσία γενικά στο ευρωπαϊκό δίκαιο – σε αντίθεση με το αγγλοσαξωνικό (βλ. ΗΠΑ – ΗΒ) προάγει το droit d’ auteur (δικαίωμα του δημιουργού) έναντι του copyright (δικαίωμα αντιγραφής/χρήσης). Η προάσπιση του δικαιώματος του δημιουργού στην ουσία δίνει δικαιώματα στους συγγραφείς, φωτογράφους, συνθέτες κλπ. έναντι των εκδοτών και του κοινού, έναντι του copyright όπου αληθινή δύναμη έχουν οι εκδότες ή οποιοσδήποτε έρθει σε κάποια συμφωνία με τον δημιουργό. Έτσι όπως ακούγεται είναι καλό.

    Το δικαίωμα του δημιουργού χωρίζεται σε περιουσιακό δικαίωμα (βλέπε αμοιβή) και ηθικό δικαίωμα (συμφωνία για χρήση ή όχι του έργου).

    Ακόμη και με τον ελληνικό νόμο, το ηθικό δικαίωμα του δημιουργού είναι αμεταβίβαστο (Ν. 2121/92 άρθρο 4 παρ. 3). Παρόμοιες προβλέψεις υπάρχουν και στο δίκαιο άλλων κρατών. Δηλαδή, ακόμη και αν έχει μια σύμβαση ένας π.χ. συνθέτης με μια δισκογραφική για την έκδοση του έργου του υπό αμοιβή, ο συνθέτης οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να σπάσει την σύμβαση και να επιστρέψει τα χρήματα (ενδεχομένως και κάποια διαφυγόντα κέρδη) με μόνη δικαιολογία ότι δεν θέλει να κυκλοφορούν άλλο τα τραγούδια του ή ένας συγγραφέας μπορεί να αποσύρει οποιαδήποτε στιγμή τα έργα του ή ένας γλύπτης να αρνηθεί να τοποθετηθεί ένα γλυπτό του σε κάποια συγκεκριμένη πλατεία ή αίθουσα μουσείου απλά επειδή είναι επιθυμία του άσχετα με το ότι έχει πουλήσει το έργο. Η αμοιβή του και το ότι το έργο ανήκει περιουσιακά σε άλλον δεν έχει σχέση με την επιθυμία του.

    Ένα πιθανό πρόβλημα λοιπόν είναι τι γίνεται στην περίπτωση που κάποιος που έχει δημοσιεύσει κάποια έργα του με creative commons σε κάποια στιγμή αποφασίσει ότι πλέον δεν επιθυμεί να χρησιμοποιείται από τον καθένα. Βεβαίως δεν θα μπορεί να απαιτήσει αμοιβή από όσους το χρησιμοποιούσαν (αυτό είναι που αλλάζουν στην Πορτογαλία) αλλά αν μπορεί να απαιτήσει απόσυρση στην ουσία αυτό θα είναι ανάκληση της άδειας creative commons την οποία έχει χρησιμοποιήσει.

    Αυτό το τελευταίο, δηλαδή το αν ο ίδιος ο δημιουργός μπορεί να ανακαλέσει μια άδεια creative commons ή ισχύει για πάντα, δεν έχει δοκιμαστεί στα ευρωπαϊκά δικαστήρια (στις ΗΠΑ είναι δεδομένο ότι δεν μπορεί). Ελπίζουμε απλώς ότι σε τέτοια περίπτωση τα δικαστήρια θα κρίνουν ότι η αξίωσή του είναι υπερβολική – αλλά δεν μπορεί κανείς να είναι σίγουρος.

  • Θοδωρής Λύτρας

    Και το ερώτημα είναι:

    Σε έργα διανοίας υπό Creative Commons που αναπτύσσονται συλλογικά, ποιός είναι ο δημιουργός που θα έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να “σπάσει” την άδεια creative commons και να απαιτήσει χρηματική αμοιβή?

  • Γιώργος Νοταράς

    Κατά τη γνώμη μου, το μεγαλύτερο λάθος είναι να συνδεθεί η ελευθερία που παραχωρείται από τον δημιουργό για τη χρήση του έργου του με το γεγονός ότι έχει το δικαίωμα να λάβει ανταποδοτική αμοιβή είτε με τη μορφή χρημάτων είτε με άλλη μορφή για το ίδιο έργο. Δυστυχώς, φαίνεται ότι το ελέυθερο έχει περάσει στη συνείδηση των ανθρώπων ως τσάμπα

    • SlsChris

      Κατά την γνώμη μου:
      -«Ναι!». ΠΡΕΠΕΙ να συνδέουμε αυτά τα δύο «αντικρουόμενα» συμφέροντα!

      Η πρώτη, η μεγαλύτερη ελευθερία που επιβάλλεται να μας παρέχει ένα “Common” (είτε είναι “CC Media”, είτε ΕΛ/ΛΑΚ, είτε είναι π.χ. πρόσβαση στη Wikipedia) είναι το να είναι «τσάμπα». Να είναι εντελώς δωρεάν! (Να γίνεται «ελεύθερη» χρήση του!)
      Η απόλυτη αποσύνδεση της χρήσης του «κοινού» από κάθε έννοια «χρήματος»!
      (ή -αν το προτιμάς αλλιώς, η απόλυτη σύνδεσή του με το «τσάμπα»!)

      Το ομαδικό αλλά και το ατομικό συμφέρον όλων μας (ως χρήστες των «κοινών») είναι να αφαιρέσουμε κάθε προϋπόθεση «χρήσης χρήματος» για τη χρήση των «κοινών»!
      – Αλλιώς ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ούτε «Ελέυθερο», ούτε “Commons”!

      Βέβαια από την άλλη, και βλέποντάς το στενά υπό την επικρατούσα οικονομίστικη ματιά, το «να πεθάνουν στην ψάθα» οι απόγονοι ενός φοβερού δημιουργού επειδή αυτός δεν διατήρησε την ιδιοκτησία-«περιουσία» του «πνεύματός» του (ώστε να την κληρονομήσουν οι συγγενείς του) φαίνεται άδικο.

      Αν όμως, ως «ανταποδοτική αμοιβή» για έναν «συγγραφέα commons» και τους κάθε κληρονόμους του, ορισθεί η ανάλογη «εκτίμηση» & «αναγνώριση» (της πατρότητας του έργου του) από το σύνολο των χρηστών των κοινών, -και ιδίως εάν καταφέρουμε να εντάξουμε σ’ αυτά τα «κοινά» την ενέργεια (με συλλογή και αναδιανομή ανά γειτονιά), τις τηλεπικοινωνίες (μέσω WMNs), την επιμόρφωση και την κοινωνικότητα (π.χ. μέσω HackerSpaces σε κάθε γειτονιά :)), τις τοπικές αχρήματες συναλλαγές μας (μέσω συστημάτων L.E.T.S.) και -μάκαρι- μεγάλα τμήματα γής και ακινήτων-, τότε μάλλον δεν θα χρειάζονται ούτε αυτοί το χρήμα… (αισιόδοξο, έ?)

      Πάντως, η δυνατότητα απαίτησης “χρηματικής” αμοιβής από παρόχους υπηρεσιών ειδικής υποστήριξης σε «κοινά έργα» (που απευθύνονται, συνήθως, σε συμβατικές εταιρίες που διακινούν μεγάλο τζίρο «σημερινού χρήματος») δεν δημιουργεί πρόβλημα, -στο βαθμό βέβαια που η κοινωνία διατηρεί το δικαίωμα να δημιουργήσει, να υποστηρίξει και να αυτοδιαχειριστεί δωρεάν αντίστοιχες υπηρεσίες με τη χρήση του «κοινού αγαθού».

      Χρήστος Σιουλής

  • Γιώργος Νοταράς

    Φίλε Χρήστο, αντιλαμβάνομαι τη λογική σου και δεν θα είχα το παραμικρό πρόβλημα να συμφωνήσω σε όλα μαζί σου, αν όλοι οι άνθρωποι σκέφτονταν το ίδιο.

    Δυστυχώς όμως η πλειοψηφία των χρηστών (ιδιώτες και εταιρίες) όσων κοινών αγαθών διατίθενται με ελεύθερη άδεια δεν έχει την παραμικρή συμμετοχή είτε άμεσα είτε έμμεσα στην παραγωγή των αγαθών αυτών. Αυτό δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα. Υπάρχουν ιδιώτες/εταιρίες που χρησιμοποιούν αγαθά που διατίθενται με ελεύθερη άδεια για κερδοσκοπικούς σκοπούς χωρίς να έχουν την παραμικρή συμμετοχή στην παραγωγή των αγαθών αυτών. Είναι άδικο και καταχρηστικό να κερδοσκοπούν με το αζημίωτο όλοι αυτοί πάνω στους κόπους των δημιουργών που διαθέτουν τα έργα τους ελεύθερα. Στο δικό μου σύστημα αξιών δεν χωράει αυτό το πράγμα.

    Οι άδειες Creative Commons είναι καταπληκτικές άδειες. Ορισμένες από αυτές δίνουν ξεκάθαρα τη δυνατότητα στον δημιουργό να απαιτήσει αμοιβή από όσους χρησιμοποιούν τα έργα του για κερδοσκοπικούς σκοπούς, χωρίς να αφαιρούν το δικαίωμα από τους άλλους να κάνουν χρήση του έργου δωρεάν. Οι Πορτογάλλοι μάλλον δεν το αντιλήφθηκαν κι έκαναν απλώς πατάτα με το άρθρο 5.

    -Γιώργος